Dr. Erkan AYDOĞANOĞLU*
Birkaç yıldır Türkiye’nin çeşitli illerinde sendikaların, mücadeleci işçiler ve kamu emekçilerinin öncülüğünde sendikaların ve sendikal hareketin yaşadığı sorunlar gündemli sendikal konferanslar ve işçi kurultayları yapılıyor. Bu etkinliklerde geçmişte yapılmış benzer etkiliklerdeki gibi sadece sendikaların içinde bulunduğu durum ya da sendikal hareketin sorunları üzerine tespitlerle yetinilmiyor. Sorunların tespiti kadar, hatta ondan daha fazla oranda, sendikal harekete ilişkin neyin nasıl yapılması gerektiği, sendikaların işçi sınıfı için nasıl gerçek birer mücadele örgütüne dönüştürülebileceği yönünde dikkat çekici düşünceler, somut çözüm önerileri ileri sürülüyor.
Bugüne kadar Türkiye’nin çeşitli illerinde yapılan sendikal konferans ve işçi kurultaylarında örgütlü ya da örgütsüz işçiler, taşeron işçiler, işsizler, kamu emekçileri gibi birbirinden farklı kesimler yaşadıkları sorunların farkında olduklarını dile getirdiler. Sorunları bizzat yaşayanlar, çözümün dışarıdan ya da yukarıdan müdahale ile sağlanmasının zor olduğunu herkesten iyi biliyorlar. Dolayısıyla yürütülen tartışmaların önemli bir bölümünü tabandaki işçilerle onların sırtından yükselerek sendikaların tepesine çöreklenen sendikal bürokrasi arasındaki ilişki ve mücadelenin biçimi ve niteliği oluşturuyor.
Gerek sendikalarda örgütlü işçilerin, gerekse henüz sendikalı olamamış, ama sendikal örgütlenme konusunda kafaları son derece açık olan örgütsüz genç işçilerin ortak değerlendirmesi, sendikaların ve sendikacıların bugünkü durumlarıyla işçi sınıfından uzaklaşmış olmalarıdır. Temsil ettiği sınıfın taleplerine yabancılaşmış, işçilerin yaşantısından hem maddi hem de düşünsel anlamda kopma noktasına gelmiş, içinden çıktığı işyerlerine ve işçilere sırtını dönmüş bulunan sendikacılar eleştirilerden payını fazlasıyla alıyorlar. Ancak çok sayıda işçi “Bütün bunların yaşanmasında bizim de payımız var, biz birlik olsak bunlar bu kadar rahat edemezler” diyerek özeleştiri yapma olgunluğunu da gösteriyorlar.
Sendikal konferanslar ya da işçi kurultayları, hazırlıkların yapılmasından sonuçlanması aşamasına kadar, benzeri etkinliklerden farklı olarak aşağıdan, yani işyerlerinden yukarıya doğru örgütleniyorlar. Bu durum, konferans ve kurultayların yoğun katılımlarla yapılmasına ve kürsülerden yapılan konuşmaların içeriğine de yansıyor. Örgütsüz işçiler, taşeron işçiler, özellikle kadın işçilerin yaşadığı sorunları kendi yaşamlarından somut örnekler vererek, tartışmaya yer bırakmayacak bir açıklıkta dile getirmeleri dikkat çekici. Bir taraftan yaşadıkları sorunlara yeterince sahip çıkmadığı için sendikaları eleştirirken, diğer taraftan sendikaların kendileri için ne kadar önemli birer dayanışma ve mücadele araçları olduğunu vurgulamaktan geri durmuyorlar.
Sendikalar, bütün eksikliklerine ve zaaflarına rağmen işçi ve emekçiler arasındaki rekabete son vererek, sınıfın ortak çıkarlar etrafında birlik ve güç oluşturmalarını sağlamak açısından hala önemli örgütler. Ancak bütün bu tespit ve değerlendirmelere karşın, işçilerin büyük bölümünün sendikalara yönelik algılarının hala olumsuz olduğunu söylemek mümkün.
Yapılan tespit ve değerlendirmelerden hareketle, sendikaların gerçek birer sınıf örgütleri olarak yenilenmesi, sendikal hareketin mücadeleci bir çizgiye çekilmesi ve sendikal bürokrasinin sendikalardaki etkinliğinin kırılması için neler yapılmalı? Bugüne kadar yapılan sendikal konferanslar ve işçi kurultaylarında sendikalara yönelik olarak ortaya çıkan öneriler şu şekilde;
¨ Sendikalar, aşağıdan yukarıya mücadeleci bir temelde yenilenmeli ve gerçek sahipleri olan işçiler tarafından yönetilmelidir. Sendikalar işçi ve emekçilerin örgütleri olduğuna göre, sendika yönetimleri de bu işi meslek edinen sendikacılardan değil, asıl sahipleri olan işçilerden oluşmalıdır.
¨ İşçi sınıfının mücadelesi sürecinde en büyük engellerden birisi olan sendikal bürokrasiye karşı mücadele, sermayeye karşı mücadeleden bağımsız değildir.
¨ Sendika ve işkolu farkı gözetmeksizin işçi ve emekçiler ile sendikaları arasındaki birlik ve dayanışma somut olarak geliştirilmelidir.
¨ Sendika büroları emekçilerin yaygın olarak kullandıkları mekânlar haline getirilmelidir. Sendikalar işçilerin yaygın olduğu semtlere taşınmalı, buralarda iletişim, eğitim ve örgütlenme büroları oluşturulmalıdır.
¨ Bugüne kadar görülmüştür ki, sendikalar arasındaki rekabet işçi ve emekçileri mücadelelerinde zayıflattığı gibi, sendikal örgütlenmenin gerilemesine de neden olmaktadır. Bu nedenle, sendikalar arasındaki rekabete son vererek, yüz binlerce örgütsüz işçi ve emekçiyi, onların ailelerini birleştirecek bir mücadele ve dayanışma ortaklığı sağlanmalıdır.
¨ Yerellerde yerel sendikal birlikler, ortak sendikal platformlar, şubeler ve temsilciler platformları oluşturulmalı, mevcut sendikal birlikler ve platformlar genişletilerek gücü ve etkisi arttırılmalıdır.
¨ Sendikal hareketin yenilenmesi sürecinde kadın işçi ve emekçilerin örgütlenmesine özel bir önem verilmelidir. İşçi sınıfının yarısını oluşturan kadınların örgütlenmesi ve mücadeleye katılması için sendikalar somut politikalar geliştirmeli ve bu konuda üzerine düşeni yapmalı, kadınlar sendikalara ve sendika yönetimlerine çağrılmalıdır.
¨ Sendikaların seçimleri şeffaf hale getirilmeli ve doğrudan işçilerin katılımıyla yapılmalıdır. İşyeri temsilciliği, şube, genel merkez ve konfederasyonlarda görevini yapmayan yöneticiler geri çağrılabilmelidir.
¨ İşçi sınıfı ve sendikal mücadele deneyimlerinden hareketle işçilere yönelik eğitim çalışmaları sendikaların öncülüğünde sistemli ve sürekli olarak yapılmalı, bu konuda bilim emekçileri ve sınıftan yana sendika uzmanlardan gerekli destek sağlanmalıdır.
¨ Profesyonel sendika yöneticilerinin alacakları ücretlerin işçi maaşının çok üzerinde olması engellenmeli, sendika tüzüklerinde bunu güvenceye alan hükümler yer almalıdır.
¨ Sendika bütçeleri her kademede şeffaf olmalı, genel merkezlerin şube ve temsilcilikler üzerinde mali baskı kurmasının önüne geçilmelidir.
¨ Sendika yöneticiliğinin bir meslek haline gelmemesi için sendika yöneticiliğine süre sınırlandırması getirilmeli, bunun için tüzüksel ve örgütsel önlemler alınmalıdır.
¨ Sendikal işyeri ve işkolu barajı gibi sendikalaşmanın önündeki yasal engellerin kaldırılması için ortak çalışmalar yapılmalıdır.
¨ Taşeronlaştırma, kıdem tazminatı fonu, kiralık işçilik, iş cinayetleri vb gibi esnek, kuralsız ve güvencesiz çalışmayı yaygınlaştıracak düzenlemelere karşı işçi ve emekçiler aydınlatılmalı ve somut politikalar geliştirilerek ortak mücadele örgütlenmelidir.
¨ Sendikal demokrasi tartışmaları, işyerlerinden başlayarak merkeze ve konfederasyonlara kadar taşınmalıdır. Sendikaların kongre süreçleri, bütün sendikalarda mücadeleci yönetimlerin oluşması ve işyeri örgütlerinin o işyerindeki istihdam faklılıklarına bakmaksızın mücadele ve dayanışma merkezleri olması için bir fırsat olarak değerlendirilmelidir.
¨ Sendikal yapılar her yönden demokratikleştirilmeli, tabanın istekleri sendikal politikalara yansımalı ve sendika yöneticilerinin işçi yaşantısından kopmasının önüne geçmek için somut örgütsel tedbirler alınmalıdır.